Rozkład jako proces twórczy: archeologia i dziedzictwo niedawnej przeszłości (fotoesej)


Dawid Kobiałka

Rozkład, upadek, gnicie, niszczenie (ang. decay) są całkowicie fundamentalnymi procesami dla archeologa. Przez całe dekady były one traktowane w sposób – by tak rzec – negatywny. Praktyka archeologiczna może być nawet rozumiana jako remedium czy też panaceum na te procesy. Zilustrujmy tę obserwację kilkoma przykładami. Kiedy zwiedzamy muzea archeologiczne to częstokroć można obserwować zrekonstruowane naczynia ceramiczne. To, co zostało potłuczone np. 5 tys. lat temu zostało następnie sklejone przez archeologa najpewniej w XX lub na początku XXI. wieku. W trakcie badań wykopaliskowych wydobywa się również skorodowane przedmioty metalowe (np. brązowe ozdoby, takie jak zapinki czy kolczyki), czy też broń (np. miecze). Takie brudne, zniszczone, nadgryzione przez ząb czasu artefakty poddaje się konserwacji. Po jakimś czasie przedmioty te można zobaczyć w świetnej kondycji w gablocie muzealnej. Rzecz jasna, przykładów można jeszcze podać wiele. W końcu, sama archeologia przez długie dekady miała na celu zrekonstruowanie przeszłości na podstawie materialnych fragmentów (z) przeszłości. Innymi słowy, to co przepadło, umarło, zgniło wracało do życia dzięki archeologii. Jednak takie archeologiczne rozumienie rozkładu jest nieco jednostronne.

Rozkład może być również rozumiany jako proces twórczy; jako proces kreatywny. Materialne fragmenty przeszłości (np. potłuczone fragmenty naczyń ceramicznych, ruiny domostw) mają swoją wartość częstokroć dlatego, iż właśnie zniszczone; dlatego iż – mówiąc inaczej – podlegają permanentnemu rozkładowi i fragmentaryzacji. Właśnie tę istotną rolę niszczenia i samych zniszczonych przedmiotów dla praktyki archeologicznej ostatnio podkreślił m.in. Mats Burström (2013). Szwedzki archeolog (Burström 2013, s. 321) zauważa bowiem:

It must be stressed that fragments, whether material culture or texts, have continued to fascinate and generate interpretations across the centuries, not in spite of their fragmentariness, but because of it. Fragments have the power to stimulate our imagination and provoke our thoughts; they make us realize the space between what is and what once was that is so crucial for our desire to interpret. Fragments point to something beyond the whole of which they once formed a part, hinting at the larger complexity of reality.

I kontynuje dalej:

In the archaeology of the recent past interest is focused on material remains. This may seem peripheral in light of the overwhelming number of other available sources of information. However, it offers a way of dealing with a past that is so extensive and complex that any attempt at overall description would necessarily involve considerable reduction […]. Fragments direct our interest in new directions, forcing us to consider the recent past from unconventional perspectives. There is something to be found beyond the grand narrative, and the fragments point the way.

 

Dlatego też ten krótki fotoesej ma na celu pokazanie rozkładu, fragmentaryzacji kultury materialnej jako procesu kreatywnego, którego rezultatem jest nie tyle śmierć rzeczy (szerzej dziedzictwa kulturowego), ale wręcz odwrotnie, narodziny dziedzictwa. Podążając archeologiczną fascynacją tzw. współczesną przeszłością (np. Buchli, Lucas 2001) skupię swoją uwagę na pewnym cmentarzysku tramwajów z Wrocławia (zobacz więcej Kobiałka 2013, w druku; Torz 2013).

Rycina 1

Rycina 1. Tramwaj Škoda 16 T: dziedzictwo, które dopiero nadejdzie. Škoda 16 T była produkowana w latach 2006-2007. Dzisiaj te tramwaje są środkiem komunikacji we Wrocławiu. Poprzez fakt, iż tramwaje są nowe, w doskonałej kondycji materialnej trudno nam dostrzec, iż wartość historyczną i kulturową (fot. Dawid Kobiałka).

Rycina 2

Rycina 2. Dziedzictwo niedawnej przeszłości. Cmentarzysko tramwajów we Wrocławiu znajduje się na terenie jednej ze starych zajezdni. Znajdujące się tam tramwaje zostały wyłączone z komunikacji miejskiej. Stały się śmieciami. Jednak pod koniec lat 90. XX wieku zostały wpisane do rejestru zabytków. Tylko śmieci mogą stać się dziedzictwem (fot. Dawid Kobiałka).

Rycina 3

Rycina 3. Materialny ciężar pustki. Ruiny tramwajów są tak interesujące właśnie dlatego, iż są ruinami. To właśnie gnicie, rozkład jest tym, czym je stworzyło. Innymi słowy, to niematerialny wymiar materialności tramwajów tworzy aurę tego miejsca (fot. Dawid Kobiałka).

Rycina 4

Rycina 4. Piękno przemijania. Zbliżenie na podwozie jednego z tramwajów (fot. Dawid Kobiałka).

Rycina 5

Rycina 5. Popadanie w ruinę jest procesem. Częstokroć Natura odzyskuje to, co kiedyś należało do niej. W tym przypadku Natura wgryza się w tramwaj (fot. Dawid Kobiałka).

 

Rycina 6

Rycina 6. Takie śmieci jak kable, puszki po konserwach, szklane i plastikowe butelki po napojach współ-tworzą kontekst cmentarzyska. Jak można domniemywać, są to rzeczy chronologicznie młodsze od tramwajów. Jednak wszystkie te rzeczy współ-tworzą jedno miejsce i wszystkie są bardzo współczesne. Muszą one również być analizowane jako jeden zbiór (ang. assemblage) (fot. Dawid Kobiałka).

 

Rycina 7

Rycina 7. Widok części stanowiska archeologicznego z tramwajami. W tym przypadku metafora miejska dżungla uzyskuje zaskakującą i interesującą materializację (fot. Dawid Kobiałka).

 

 

Bibliografia

Buchli V., G. Lucas (red.) 2001. Archaeologies of the contemporary past, London and New York.

Burström M., 2013. Fragments as something more: archaeological experience and reflection, [w:] A. González-Ruibal (red.), Reclaiming archaeology. Beyond the tropes of modernity, London-New York, s. 311-322.

Kobiałka D. 2013. A world in decay? – a case of tram cemetery in Wrocław (Poland), Archaeolog. Dostępne na http://www.stanford.edu/dept/archaeology/cgi-bin/archaeolog/?p=455 [wgląd 20.10.2014].

Kobiałka D. w druku. Let heritage die! The ruins of trams at depot no. 5 in Wrocław (Poland), Journal of Contemporary Archaeology, t. 1 (2).

Torz M. 2013. Cmentarzysko tramwajów we Wrocławiu. Zobacz jak niszczeją zabytki, Gazeta Wrocławska, 18 kwiecień. Dostępne na http://www.gazetawroclawska.pl/artykul/872263,cmentarzysko-tramwajow-we-wroclawiu-zobacz-jak-niszczeja-zabytki-zdjecia,1,4,id,t,sm,sg.html#galeria-material [wgląd 20.10.2014].

1 Comment

2 Trackbacks / Pingbacks

  1. (Nie)istniejący krajobraz Miedzianki | Biografia Archeologii
  2. wyścig archeologii z czasem | Biografia Archeologii

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*